پرستار امروز

بانک و مرجع مقالات فارسی

پیس میکر
ساعت ۱:٢٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۳/٢۳ 

پیس میکر

 پیس میکر پرستار امروز

مقدمه

کار قلب، فرستادن اکسیژن و خون به تمامی اندام‌ها است. قلب دارای چهار حفره می‌باشد. هر حفره دارای دیواره عضلانی است که خون بازگشتی به‌وسیله دریچه‌ها از حفره‌های دیگر جدا می‌شود. حفره راست بالایی، دهلیز راست نام دارد که خون بازگشته از اندام‌ها را به حفره راست پایینی که بطن راست نام دارد منتقل می‌کند و بطن راست این خون را به شش‌ها پمپ می‌کند که در آن‌جا دی‌اکسیدکربن خود را از دست داده و اکسیژن به‌دست می‌آورد. خون از شش‌ها به حفره بالایی قلب که دهلیز چپ نامیده می‌شود منتقل شد، تا خون را به حفره پایینی که بطن چپ نامیده می‌شود انتقال دهد. بطن چپ، پمپ اصلی است که خون را به داخل گردش خون می‌فرستد تا به هر یک از سلول‌های بدن به اکسیژن و مواد غذایی دسترسی یابند.

 

 جهت مطالعه متن کامل مقاله به ادامه مطلب مراجعه فرمایید

 

 


پیس‌میکر طبیعی قلب

قلب عضله‌ای است که بیشتر از 100000 بار در روز می‌تپد و حدود 6000 لیتر خون را در طی 20000 کیلومتر سیاهرگ و سرخرگ عبور می‌دهد. پس‌میکر طبیعی قلب، گره سینوسی دهلیزی است که گره SA نامیده می‌شود. این گره در دهلیز راست قرار دارد. گره SA از مغز و سایر مراکز پیام دریافت می‌کند تا ضربان قلب را بر اساس نیاز بدن تنظیم نماید. گره SA تحریکات الکتریکی کوچکی را به دهلیز می‌فرستد تا آن‌ها را منقبض کند و خون را به بطن‌های پایینی پمپ کند سپس تحریکات الکتریکی از گره دهلیزی بطنی که گره AV نامیده می‌شود عبور می‌کند تا به بطن‌ها برسد. هماهنگی دهلیز و بطن‌ها، آهنگ قلبی نامیده می‌شود.

 

اختلالات پیس‌میکر طبیعی قلب

زمانی که مشکلی در سیستم هدایت قلبی ایجاد شود باعث کندی ضربان قلب می‌شود. زمانی که گره SA درگیر می‌شود حالتی ایجاد می‌شود که به آن سندرم مرضی سینوسSick Sinus Syndrome و یا عدم کارآیی گره سینوسی می‌گویند. گره دهلیزی این بیماری را به‌صورت ضربان‌هایی که به‌طور نامناسب ایجاد می‌شوند نشان می‌دهد. این حالت باعث می‌شود که ضربان قلب کند و ثابت و یا کند و متوسط گردد که متناوباً تند و یا کند می‌شود.

 کند شدن ضربان قلب، ممکن است هم‌چنین در اثر وقفه در سیستم هدایت الکتریکی بین دهلیز و بطن‌ها باشد. این حالت به‌نام بلوک قلبی و بلوک دهلیزی- بطنی نامیده می‌شود. درجات مختلفی برای بلوک قلبی وجود دارد که برای تمام آن‌ها نیاز به پیس‌میکر نیست.

 

پیس‌میکر

پیس‌میکر یک سیستم با دو جزء است که در طی یک عمل جراحی کوچک در بدن کاشته می‌شود. این دو جزء عبارتند از:

- مولد ضربان که همان پیس‌میکر است.

- سیستم رابط (لید).

مولد، ضربان سیستم پیس را کنترل می‌کند. این سیستم شامل باطری و مدارات الکترونیک می‌باشد که تحریکات الکتریکی مورد نیاز را تولید می‌نماید و به‌عنوان مغز سیستم، عمل می‌کند. یک مولد، ضربان‌ساز بسیار کوچک است و معمولاً کمتر از 5 سانتی‌متر قطر و حدود 5 میلی‌متر ضخامت دارد. وزن بیشتر آن‌ها حدود 25 گرم یا کمتر است. معمولاً مولد ضربان در ناحیه فوقانی سینه در طرف راست و یا چپ، درست زیر ناحیه استخوان ترقوه کاشته می‌شود.

لید پیس‌میکر، بسیار نازک است و کاملاً عایق‌بندی شده است. این سیستم از داخل ورید عبور می‌کند و پیس‌میکر را به قلب متصل می‌سازد. لید، باعث هدایت تحریکات الکتریکی از پیس‌میکر به قلب می‌باشد و اطلاعات لازم را از قلب به مغز پیس‌میکر منتقل می‌کند.

 

انواع پیس‌میکر

اولین پیس‌میکر با ابعاد بزرگتر از پیس‌میکرهای موجود در سال 1950 میلادی ساخته شد. پیس‌میکرهای جدید خیلی کوچک و ظریف می‌باشند. اکنون پیس‌میکرهای تک حفره‌ای، دو حفره‌ای، سه حفره‌ای وجود دارند. پیس‌میکرهای سه حفره‌ای دارای سه لید (سیم) می‌باشد که در حفره قلب بیمار (دهلیز راست، بطن چپ و راست) قرار می‌گیرند و این امکان را به قلب بیمار می‌دهند تا بطن راست و چپ با هم منقبض شوند و قابلیت حس کردن و پیس کردن در بطن راست را دارا می‌باشد. در مقابل آن پیس‌میکرهای خاصی وجود دارند که با داشتن یک لید قابلیت حس کردن پالس‌های دهلیز بیمار و پیس کردن در حفره بطن راست بیمار را دارا است که به‌عنوان پیس‌های  DDDتوسط دو لید به دهلیز و بطن وصل می‌شوند.

 

پیس‌میکرهای Rate- Modulated

برخی از پیس‌میکرها می‌توانند زمانی را که بدن شما نیاز به افزایش ضربان دارد تشخیص دهند. به این‌گونه پیس‌میکرها، Rate-Modulated گفته می‌شود. این‌گونه پیس‌میکرها نه تنها پالس‌های الکتریکی که توسط خود قلب ایجاد می‌شود را حس می‌کند بلکه از یک سنسور استفاده می‌کند تا نیاز بدن را به افزایش ضربان احساس نماید.

 

طول عمر یک پیس میکر

عموماً پیس‌میکرها به‌طور متوسط از 2 تا 10 سال عمر می‌کنند. عمر یک پیس‌میکر به میزان کارکرد باطری آن کند بستگی دارد. پیس‌میکر در صورت نیاز به تعویض ژنراتور آن را اعلام می‌کند. باطری و مدارات داخل ژنراتور طوری قرار گرفته‌اند تا مایعات بدن وارد آن نشود. بنابراین پزشک لازم است تا کل ژنراتور را تعویض کند. معمولاً این کار ساده‌تر از عمل اصلی است زیرا لیدها قبلاً کار گذاشته‌اند و نیاز به تعویض ندارند و پیس‌میکرهای جدید با داشتن قابلیت Auto Capture عمر بیشتری نسبت به باطری‌های قدیمی دارند.

 

چگونگی عملکرد پیس میکر

ژنراتور پیس‌میکر، مغز آن است. ژنراتور، در واقع یک سیستم الکتریکی پیشرفته است که فعالیت قلبی را زیر نظر دارد و هر موقع که لازم باشد ضربه ایجاد می‌کند. لیدها سیم‌های بسیار نازک و عایق‌بندی شده‌ای هستند که تحریکات را به قلب منتقل می‌کنند. همین‌طور لیدها، اطلاعات راجع به فعالیت قلبی را به مولد تحریکات بر می‌گردانند. سیستم پیس‌میکر دارای حافظه مخصوصی است که اطلاعات مربوط به فعالیت قلب و عملکرد پیس‌میکر را در خود ذخیره می‌کند و در زمان ویزیت، پزشک می‌تواند به‌راحتی این اطلاعات را به‌وسیله کامپیوتری که به آن انپروگرامر گویند فراخوانی نماید.

 

انواع اتصال پیس‌میکر به قلب

1. روش داخل قلبی: معمولاً یک برش کوچک در بالای قفسه صدری زیر استخوان ترقوه ایجاد می‌کنند تا به وریدی که در نزدیکی وجود دارد دست پیدا کنند. در حالی که تیم پزشکی کلیه مراحل را از طریق فلوروسکوپی زیر نظر دارند لیدهای پیس‌میکر از طریق این ورید به داخل قلب هدایت می‌شوند. سپس یک فضای کوچک ایجاد شده تا ژنراتور زیر پوست و در محل برش قرار گیرد. لیدها به ژنراتور متصل می‌شوند و سپس محل برش با تعدادی بخیه بسته می‌شود.

2. روش برون قلبی: گاهی لیدها به خارج قلب (اپیکارد) وصل می‌شوند. این عمل فقط تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود و سپس لیدها به ژنراتور در فضایی که در ناحیه شکمی ایجاد شده است وصل می‌شوند.

امروزه کاشت پیس‌میکر بسیار رایج است و معمولاً در اتاق عمل و آزمایشگاه کاتتریزاسیون قلبی (کت‌لب) معمولاً تحت بیهوشی موضعی انجام می‌شود که 1 تا 2 ساعت طول می‌کشد.

مراحل عمل: از بیمار خواسته می‌شود که از چند ساعت قبل ناشتا باشد. عینک یا لنز بینایی و دندان‌های مصنوعی از بیمار جدا می‌شوند. ولی سمعک به احتمال زیاد در محل خود باقی می‌ماند، موی ناحیه فوقانی سینه تراشیده می‌شود. ناحیه فوقانی سینه اسکراب می‌شود، الکترودهای ECG وصل می‌شوند، دستگاه فشار خون نیز برای کنترل فشار خون به بازوی بیمار وصل خواهد شد.

بازوان بیمار در کنارش قرار گرفته و روی آرنج بالشتکی قرار می‌گیرد زیرا بسیار مهم است که بیمار در طول عمل بازوی خود را بلند نکند و بی‌حسی موضعی انجام ‌شود.

زمانی که لید پیس‌میکر کار گذاشته می‌شود ممکن است بیمار احساس فشار کند که اگر احساس ناراحتی داشت فوراً به پزشک اطلاع داده شود تا مقدار بیشتری داروی بی‌حسی تزریق کند. پس از قرار دادن لید در محل ممکن است از بیمار خواسته شود تا نفس عمیق کشیده و شدیداً سرفه کند، این عمل برای اطمینان از ثابت شدن لید در محل خود صورت می‌گیرد.

دوره نقاهت: بیمار ممکن است برای مدتی کوتاه وجود پیس‌میکر را احساس کند این احساس طبیعی است که با گذشت زمان کمتر می‌شود. گاهی در محل پیس‌میکر لکه آبی و سیاه وجود دارد که ناشی از عمل جراحی می‌باشد و به مرور از بین خواهد رفت. اگر محل برش قرمز، گرم، دردناک و یا با خروج مایعات همراه بود باید فوراً پزشک را مطلع نمود. طی هفته‌های اول بعد از عمل از حرکات ناگهانی و شدید بازو و یا کشیدن و رساندن به بالای سر خودداری شود. بیمار باید از وضعیت خود پزشک را مطلع سازد تا پزشک بتواند بر اساس آن پیس‌میکر را بر طبق نیاز بدن تنظیم کند.

 

تأثیرات وسایل برقی بر روی پیس‌میکر

استفاده درست از وسایل منزل مثل اجاق مایکروویو و سایر وسایل مثل دستگاه جوش قوس الکتریک و یا کار کردن روی سیستم برق اتومبیل به پیس‌میکر آسیب نمی‌رسانند اگرچه ممکن است روی کارکرد صحیح آن تأثیر گذار باشند. به‌همین دلیل اگر حین کار کردن با این‌گونه وسایل و ابزار مشابه، تپش قلب یا خالی شدن سر اتفاق افتاد باید از آن دستگاه دور شد و یا دستگاه خاموش شود که قاعدتاً پیس‌میکر به حالت اولیه بر می‌گردد. عبور از داخل چهارچوب فلزیاب فرودگاه پیس‌میکر را خراب نمی‌نماید ولی فلز داخل پیس‌میکر ممکن است بوق دستگاه را به صدا درآورد. در پیس‌میکرهای نوع          St.JUDE Medical تلفن همراه هیچ‌گونه تأثیری بر روی آن ندارد.

 

اثر تجهیزات پزشکی بر روی پیس‌میکر

در صورت داشتن هر آزمایشی، پزشک، دندانپزشک، فیزیوتراپیست، ماساژور ستون فقرات و یا هرگونه مسئول بهداشتی یا زیبایی را از وجود پیس‌میکر آگاه نموده تا بتوانند تشخیص دهند که از چه دستگاه درمانی و یا تشخیصی استفاده نمایند. در موارد زیر حتماً با پزشک مشاوره شود:

1. الکتروکوتری (Electrocautery)

2. تصویربرداری   (MRI)

3. لیتوتریپسی (Lietotripsy)

4. دیاترمی

5. الکتروشوک

6. فلوروسکوپی

7. رادیوتراپی

8. آزمایش‌های EMG

 

مراقبت و پیگیری پیس میکر

وقتی پیس‌میکر کار گذاشته می‌شود مطابق با نیاز بیماران برنامه‌ریزی می‌گردد که در این‌صورت اگر چنین شود به سادگی با ویزیت پزشک مجدداً برنامه‌ریزی می‌شود و تنظیم پیس‌میکر سریع و بدون درد انجام می‌شود. برای کنترل آن دستگاهی وجود دارد که با پیس ارتباط برقرار می‌کند و تنظیم آن‌را بدون نیاز به جراحی امکان‌پذیر می‌سازد.

 

کارت شناسایی پیس‌میکر

سازنده پیس‌میکر کارت مشخصات پیس را تا چند هفته بعد از عمل جراحی به بیمار می‌دهد. این کارت شناسایی شامل اطلاعات مهمی در مورد پیس‌میکر مانند مدار، شماره سریال، تاریخ عمل، نام پزشک و تلفن تماس است. اگر کارت گم شد و یا هرگونه تغییری در اطلاعات آن حاصل شد با پزشک معالج یا کمپانی و یا نماینده کمپانی تماس گرفته و آن‌ها را در جریان بگذارید.


 

 

منابع

1. کاتز آرنولد. فیزیولوژی قلب، ترجمه: محمد توشیح و علی انگبینی. تحت نظر: دکتر شهاب‌الدین صدر.

2.محمدی عبدالرضا و رمیم طیب. احیای قلبی- ریوی CPR

3. پرستاری داخلی- جراحی برونر و سودارث (قلب و عروق و خون). ترجمه: حلیمه امینی و صدیقه عاصمی و ژاله محمدعلیها.

 

تهیه و تنظیم: زهرا حق مرادی: کارشناس پرستاری