پرستار امروز

بانک و مرجع مقالات فارسی

سلولهای بنیادین
ساعت ۱۱:٠٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۱/۸ 

سلول‌های بنیادی

سلول بنیادین پرستار امروز 

 

مقدمه

درون جنین میلیون‌ها سلول بنیادی وجود دارد که بزرگی همه آن‌ها کمتر از یک نقطه است. این سلول‌ها از پتانسیل بالایی برخوردار هستند و می‌توانند طی فرآیند تمایز، به سلول‌های بافت‌های مختلف در بدن تبدیل شوند. این امر امیدهای تازه‌ای را برای درمان بر اساس سلول‌های بنیادی به‌وجود آورده است اگر بتوان یک محیط کنترل شده به منظور کنترل و هدایت این توانایی سلول‌ها در تبدیل شدن به نوع خاصی از سلول‌های تمایز یافته را به‌وجود آورد، ‌بخش اعظمی از راه طی شده است.

 

 جهت مطالعه متن کامل مقاله به ادامه مطلب مراجعه فرمایید


سلول‌های بنیادین جنینی

سلول‌های بنیادی جنینی از جنین‌هایی گرفته می‌شوند که از طریق مصنوعی و در آزمایشگاه به دست آمده‌اند. این جنین‌ها به‌طور طبیعی سنی حدود چهار یا پنج‌ روزگی دارند و به شکل توده‌ای گرد به‌نام بلاستوسیت می‌باشند.

 

کشت سلول‌های بنیادی

رشد سلول‌های بنیادی در محیط آزمایشگاه را اصطلاحاً "کشت سلولی" می‌نامند. در واقع جدا کردن سلول‌های بنیادی جنینی از طریق انتقال بلاستوسیت به یک ظرف کشت آزمایشگاهی پلاستیکی که شامل یک بستر تغذیه‌ای به ‌نام "محیط کشت" می‌باشد، ‌انجام می‌گیرد. پس از چند روز سلول‌های کشت داده شده شروع به رشد و تقسیم شدن در این محیط می‌کنند.

 

خصوصیات مشترک سلول‌های بنیادی

1. قدرت تقسیم و نوسازی خود برای مدت طولانی.

2. عدم تخصصی بودن برای بافت خاصی.

3. قدرت تبدیل شدن به سلول‌های تخصصی.

سلول‌های بنیادی قادر به تقسیم شدن و نوسازی خودشان برای مدت طولانی هستند. پدیده‌ای که در سلول‌های خونی یا عصبی به‌صورت طبیعی دیده نمی‌شود.

سلول‌های بنیادی غیر تخصصی هستند یعنی هیچ یک ساختارهای تخصصی یک بافت به‌خصوص را ندارند برای مثال یک سلول بنیادی ساختارهای مخصوص برای حمل اکسیژن را ندارد پدیده‌ای که به‌وسیله گویچه‌های قرمز خون انجام می‌شود،  هم‌چنین یک سلول بنیادی قادر به ارسال سیگنال‌های الکتروشیمیایی به سایر سلول‌ها نیست،‌ چیزی که در سلول‌های عصبی اتفاق می‌افتد. با این وجود یک سلول تخصص نیافته بنیادی قادر است به یک سلول تخصصی خونی یا عصبی تبدیل شود.

سلول‌های بنیادی قادر به تبدیل شدن به سلول‌های تخصصی هستند، فرآیندی را که در آن سلول‌های غیر تخصصی به سلول‌های تخصصی یک بافت خاص تبدیل می‌شوند را تمایز می‌نامند. این پدیده تحت تأثیر سیگنال‌های داخلی و خارجی قرار می‌گیرد. سیگنال‌های داخلی، آن دسته از علایمی هستند که توسط‌ ژن‌ها کنترل می‌شوند در واقع به اطلاعاتی گفته می‌شود که خصوصیات عملکردی و ساختاری یک سلول را با کد کردن اطلاعات لازم در یک زنجیره DNA تعیین می‌کند. اما منظور از سیگنال‌های خارجی، علامت‌هایی هستند که منشاء خارج سلولی داشته و شامل مواد شیمیایی ترشح شده، تماس فیزیکی با سلول‌های مجاور و مولکول‌های مخصوص در محیط میکروسکپی اطراف سلول می‌باشند.

 

چگونگی تمایز سلول‌های بنیادی جنینی

تا زمانی که سلول‌های ما در یک محیط کشت معین و تحت شرایط خاص کشت قرار داشته باشد قادر به تبدیل شدن به سلول‌های تخصصی نیستند. اما اگر این شرایط را تغییر دهیم به‎‌گونه‌ای که سلول‌ها بتوانند در کنار هم قرار بگیرند و تشکیل اجسام شبه رویانی را بدهند، سلول‌های مذکور شروع به تمایز می‌کنند. این سلول‌ها می‌توانند به سلول‌های عضلانی،‌ عصبی و بسیاری از انواع دیگر سلول‌ها تبدیل شوند. اگرچه تمایز هم زمان به‌عنوان نشانه‌ای در اثبات سالم بودن محیط‌های کشت سلولی می‌باشد، اما یک راه مؤثر برای تولید کشت‌هایی از انواع سلول‌ها نمی‌باشد.

به منظور فائق آمدن بر این مشکلات، دانشمندان اقدام به تغییر در ترکیبات شیمیایی محیط‌‌های کشت، تغییر سطح ظروف کشت و تغییرات ژنتیکی به وسیله وارد کردن یک ژن خاص در سلول‌ها کردند و در طی این سال‌ها اصول خاصی را به منظور تمایز سلول‌ها به انواع تخصصی را پایه‌گذاری نموده‌اند که تحت عنون اصول تمایز مستقیم شناخته شده است. اگر دانشمندان بتوانند رشد قابل اطمینانی را به منظور اصول تمایز مستقیم پیدا کنند امیدهای تازه‌ای برای برخی بیماری‌های خاص در انسان به کمک سلول‌های بنیادی به وجود می‌آید.

بیماری‌هایی که پتانسیل درمان با این سلول‌ها را دارند شامل پارکینسون، دیابت، آسیب‌های نخاعی، تخریب سلول‌های پورکینژ، دیستونی عضلانی، بیماری‌های قلبی،‌ بیماری‌های مربوط به کم توانی دیدن و شنیدن و بسیاری از بیماری‌های دیگر می‌باشد.

 

سلول‌های بنیادی بالغین

سلول‌های بنیادی بالغین یک سری سلول‌های غیر تمایز یافته هستند که در داخل بافت و اندام‌های مختلف و در کنار سلول‌های تخصصی و تمایز یافته قرار گرفته‌اند. این سلول‌ها توانایی خودسازی را داشته و هم‌چنین توانایی تبدیل شدن به سلول‌های بالغ تمایز یافته در آن بافت یا اندام را دارند. بنابراین این سلول‌ها در پدیده حفظ و ترمیم بافت‌های بزرگسالان مهم هستند.

در حالت عادی این سلول‌ها در وضعیت استراحت و بدون تقسیم شدن می‌باشند. تا زمانی که سلول‌ها در اثر آسیب دیدگی و یا بیماری تحریک شوند و شروع به تقسیم شدن نمایند؛ در واقع این نوع مکانیسم دفاعی به منظور ترمیم ضایعات وارد شده به اندام‌های مختلف است.

 

سلول‌های بنیادی و بیماری‌ها

استفاده از سلول‌های بنیادی به منظور تولید سلول‌های جدید، تمایز مستقیم این سلول‌ها به سلول‌های نوع خاصی از بدن، امید رسیدن به یک منبع قابل تجدید به منظور جایگزین کردن  این سلول‌ها در بافت‌‌های خاص را در درمان بیماری‌ها نوید می‌دهد.

به منظور رسیدن به یک روش امیدبخش و در عین حال قابل اعتماد در سلول درمانی جدید، باید اصول زیر را مدّ‌نظر داشت:

1. تقسیم کافی سلول‌ها و تولید مقدار معینی از بافت مورد نظر

2. تمایز سلول‌های بنیادی به سلول‌های بالغ مورد نظر

3. زنده نگه داشتن سلول‌ها در داخل بدن گیرنده

4. هماهنگ شدن سلول‌های پیوندی با سلول‌های بافت اطراف

5. بهبود عملکرد در طول زندگی بیمار

6. پیش‌گیری از هر نوع آسیب به هر طریقی به بیمار.

 

چشم‌انداز استفاده از سلول‌های بنیادی

یکی از موانع بر سر راه استفاده از سلول‌های بنیادین مشکل "پس زدن" است. اگر سلول‌های بنیادی جنینی اهدا شده به یک بیمار تزریق شوند ممکن است سیستم ایمنی بیمار این سلول‌ها را مهاجمان خارجی تلقی کرده و به آن‌ها حمله کند. اما استفاده از سلول‌های بنیادی بالغ تا حدودی از این مشکل می‌کاهد. زیرا سیستم ایمنی بدن بیمار سلول‌های بنیادین خود را پس نمی‌زند. مساله دیگر استفاده از جنین‌های چند روزه برای به دست آوردن سلول‌های بنیادی جنینی و از بین رفتن جنین‌ها است که مخالفت‌های بسیاری را خصوصاً  از مراجع دینی را به همراه داشته است.

تحقیقات مربوط به سلول‌های بنیادی هنوز در ابتدای راه است و باید مطالب زیادی درباره سلول‌های بنیادی آموخته شود. اگر مطالعات مربوط به سلول‌های بنیادی خونی و مغز استخون به نتایج خوبی برسند می‌توان امیدوار بود که درمان با سلول‌های بنیادی به افراد بسیاری در آینده کمک شایانی نماید.

 

منابع

 

1. National Institutes of Health. "Stem Cells and Diseases"

2. http: // Stemcells. NIH. Gov/ info/ Health. ASP (5 Jan 2005)

3. www. Mayoclinic. Com/ Invoke. CFM? ID= GAOOO 12 (5 Jan 2005)

 

 تهیه و تنظیم: پروانه صادقیان: کارشناس پرستاری