پرستار امروز

بانک و مرجع مقالات فارسی

سفیدی و ریزش مو
ساعت ٩:٤۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۱٢/٢٥ 

درباره سفیدی و ریزش مو چه می دانیم؟

 

 پرستار امروز سفیدی و ریزش مو


مقدمه

شاید این سؤال همواره مطرح باشد که چرا موهایمان سفید می شوند؟ رنگ مو و مطالب مربوط به آن موضوع جالب و پیچیده ای است و جدا از آن که عامل زیبایی است، محافظ و نگهبانِ سر درمقابل اشعه ماوراء بنفش هم می‌باشد. در پایین ترین لایه پوست و درمحل پایه تار مو، سلول هایی به نام ملانوسیت قراردارند که به‌طور دایم ترکیبی به نام ملانین را تولید می‌کنند، که همین ملانین عامل رنگ داشتن تار موی رشد کرده است.

سلول‌های رنگدانه‌ای مو برای ساخت ملانین به آنزیم‌های خاصی نیاز دارند و براساس تفاوت آنزیم‌های شرکت کننده، نوع خاصی از ملانین را تولید می‌کنند، از طیف قهوه‌ای تا سیاه و از طیف زرد تا قرمز. اما واقعیت این است که سفید شدن مو، هیچ ربطی به نوع ملانین موجود در بدن ما یا به عبارتی تیره یا روشن بودن موهایمان ندارد. این اتفاق برای همه می افتد. سفید شدن مو در مردان در حدود 30سالگی و در زنان در 35 سالگی رخ می دهد. ملانوسیت‌ها هر10 سال، 10 تا 20 درصد از ظرفیت تولید رنگ خود را از دست می دهند. اگرچه چگونگی از دست دادن این رنگدانه‌ها دقیقاً مشخص نیست، اما می‌دانیم در نخستین مراحل خاکستری شدن مو، ملانوسیت ها هنوز به صورت غیرفعال وجود دارند. وقتی ملانوسیت کاملاً فاقد رنگدانه شود، مو سفید و اگر تعداد ملانین یک تار مو کمتر از حالت عادی شود آن مو خاکستری و نقره‌ای می شود.

 جهت مطالعه متن کامل مقاله به ادامه مطلب مراجعه فرمایید


موی انسان در پیری سفید می گردد ولی سفید شدن آن در جوانی زیاد دیده می شود. در گذشته سفید شدن مو را یکی از اختصاصات ارثی می دانستند و عده ای هم آن‌را نتیجه زیاد شدن گویچه‌های سفید خون دانسته و معتقد بودند که این گویچه‌ها که سربازان مدافع بدن هستند به مجرد وارد شدن یک میکروب یا یک جسم خارجی در بدن زیاد شده و مواد رنگی مو را می خورند و در نتیجه موی انسان سفید می‌شود. این عقاید امروز به کلی رد شده و ثابت شده است که در موی بدن انسان مقداری فلزات مختلف از قبیل منگنز، روی، تیتانیوم، تنگستن و غیره وجود دارد که در انواع مختلف و رنگارنگ مو نسبت آن‌ها تغییر می کند مثلاً اگر نسبت منگنز در مو زیاد باشد رنگ آن مشکی می شود و اگر روی زیاد تر باشد رنگ آن بور می گردد و اگر تیتانیوم زیاد تر شود رنگ آن قرمز می شود و به همین دلیل است که در ساکنان جنوب ایران به خصوص در خوزستان که تیتانیوم زیاد است موی سرخ زیاد دیده می شود و در کردستان که منگنز زیاد است اکثر مردم موهای مشکی و براق دارند؛ در منجیل‌آباد که یکی از روستاهای شهریار بوده و نزدیک رباط کریم می‌باشد یک معدن بزرگ منگنز وجود دارد و در نتیجه ساکنان اطراف آن با برگ و میوه تمشک که سرشار از منگنز است موی سفید را مشکی می‌کنند و اگر بستن این خضاب مدتی ادامه پیدا کند موی سفید ریخته و به جای آن موی سیاه رشد خواهد کرد. خوردن سیر به شرطی موی انسان را سیاه می‌کند که خود نسبت به این عنصر کمبود نداشته نباشد. خوردن سیر‌های وحشی و سیرهایی که نزدیک معادن منگنز کاشته شوند و یا آن‌که به‌طور مصنوعی مقداری منگنز به عنوان کود به آن‌ها بدهند بهترین وسیله‌ی مشکی شدن مو می‌باشد. اگر ما با خوردن غذاهایی که فلز خاص رنگ موی ما را دارند کمبود خود را جبران کنیم، می توانیم رنگ موی خود را به‌صورت اول برگردانیم. نارسایی غده تیروئید و بیماری‌های عصبی که خود ناشی از کمبودهای نامریی دیگر می‌باشند و در سفید شدن زودرس مو بی‌دخالت نیستند چندین ویتامین هم در تثبیت رنگ مو نقش اساسی داشته و کمبود آن‌ها باعث سفید شدن مو می باشد. درطب سنتی ایران داروهایی وجود داشته که آن‌ها را جهت مشکی  شدن موی سر به کار می‌بردند. این داروها که اکثراً دارای ترکیبات منگنز بودند به سرمالیده نمی شدند، بلکه طبق دستور آن‌ها را به بدن و مخاط‌ها می‌مالیدند و معتقد بودند که با این دستور موی سفید ریخته و به جای آن‌ها موی مشکی می‌روید و چون مخاط‌ها خاصیت جذب این عناصر را دارند بعید نیست که مالیدن این داروها کمبود این عناصر را جبران نماید. آب اکسیژنه که خاصیت اکسید کردن منگنز را دارد می تواند نسبت این فلز را در مو پایین آورده و رنگ موی سیاه را بور نماید و اگر با ترکیبات بی رنگ که خاصیت ترکیب فلزات دیگر را دارند همراه شود موی سر را بی‌رنگ خواهد نمود. موهای سفید شده چون قسمتی از فلزات خود را از دست می‌دهند ترد و شکننده می‌شوند ولی ریشه‌ی آن‌ها سُست نمی‌شود و سفید شدن باعث ریزش مو نیست. مالیدن محلول پرمنگنات دو پتاس موهای سفید شده را زرد مایل به خرمایی میکند ولی چون برای پیاز مو قابل جذب نیست؛ این رنگ موقتی بوده زود از بین میرود و تنها راهی که مفید به‌نظر میرسد این است که ما کاری کنیم که از این فلز مقدار بیشتری جذب بدن ما شده و به پیاز مو برسد. دانشمندان با تزریق ترکیبی از منگنز به موش هایی که موی تن آنها سفید شده بود توانستند موی بدن آن‌ها را مشکی کنند و امیدوار هستند روزی بتوانند تا با این روش موهای سفید زودرس را به موی سیاه طبیعی تبدیل نمایند و در این راه از کار شکنی و مبارزه‌ سازندگان و فروشندگان رنگ‌های مصنوعی باکی ندارند. سنبل الطیب دارای منگنز زیاد بوده و مالیدن به موها سبب مشکی شدن آن‌ها می‌شود.

 

فقط پیری مو را سفید نمی کند

باید گفت که سفید شدن موها یکی از آشکارترین نشانه های بالا رفتن سن است، اما همیشه سفید شدن مو به علت بالا رفتن روزهای زندگی نیست و عواملی همچون کمبود ویتامین B12، بیماری تیروئید، نوعی بیماری سیستم ایمنی، سیگار کشیدن (سرعت سفید شدن مو درسیگاری ها، چهار برابر افراد غیر سیگاری است)، کم خونی، رژیم های سخت و طولانی مدت، عوامل ارثی، بیماری‌ها و افزایش گلبول‌های سفید خون نیز باعث سفیدی زود هنگام و بیش ازحد موها می شود.

در تعریف، سفیدشدن موی انسان سفید پوست زودتر از بیست سالگی و سفید شدن موی افراد سیاه پوست زودتر از سی سالگی را، سفید شدن زودرس مو می گویند. البته نسبت به عوامل تغذیه‌ای و ژنتیکی، حدود سنی ذکر شده تغییر می‌کند. ازطرفی در برخی افراد موها بسیار زود شروع به سفید شدن می کند که باید گفت شروع این اتفاق بستگی به ژنی دارد که از والدین خود به ارث می بریم. برخی افراد تصورمی کنند یک فشارعصبی شدید یا  هراس ناگهانی باعث می شود موها یک شبه سفید شود، اما دیدگاه های علمی با این ادعا سازگار نیستند.

 

دانستنی های باریک تر از مو

1. موی بدن و صورت هم مثل موی سر خاکستری می شود، اما معمولاً این اتفاق بعد از تغییر رنگ موی سر به وجود می آید.

2. اولین موی سفید روی سر در شقیقه‌ها ظاهر می شود و بعد از آن نوبت به تاج سر و بقیه‌ی نقاط پشتی سر می رسد.

3. برخلاف اعتقاد خیلی ها، کندن موی سفید باعث سفید شدن موهای سیاه نمی شود، بلکه فقط همان یک تار موی سفید مجدداً رشد می‌کند و بقیه موها شرایط خاص خود را دارند.

4. ساختار کلی مو با تغییر رنگ آن تفاوت نمی‌کند، البته موی سفید به علت چربی کمتر، کمی خشک تر به نظر می‌رسد.

5. زنانی که پیش از 35 سالگی موهای سفید بسیار زیادی دارند، تراکم استخوانی کمتری نسبت به افرادی که موهایشان با سرعت معمول سفید می شود، دارند.

6. هیچ رابطه ای بین طاسی سر  و سفید شدن آن نیست و تضمینی وجود ندارد که چون بسیاری از موهای شما ریخته است، موهای باقیمانده سفید نشود یا بالعکس. مهم تر ازهمه این که دانشمندان به دنبال یافتن روشی هستند تا قدرت و توان تولید ملانین را مجدداً به ملانوسیت‌ها باز گردانند و موها به رنگ اولیه خود دیده شوند.

نکته: برخی از موهای سفید، به ویژه موهای زبر و کلفت و خاکستری رنگ که در اطراف شقیقه‌ها می رویند، در برابر رنگ مو مقاوم هستند یا در مقایسه با سایر موهای سفید به سرعت رنگ خود را از دست می دهند.

 

غذاهایی که باعث سیاه شدن مو می‌شوند

تجربیات نشان می دهد کمبود فلزاتی همچون "منگنز"، "روی"، "تیتانیوم"، "آهن" و "مس" ازعوامل اصلی در سفید شدن و شکنندگی موها به حساب می آیند. طبق نظرمتخصصان تغذیه، افرادی که دچار سفیدی مو هستند باید میوه‌هایی همچون سیب، گلابی، هلو و همه میوه‌هایی که سرشار ازفلزات گوناگون به خصوص فلز منگنز هستند و نیز مصرف سبزیجاتی همچون سیر، پیاز، موسیر و تره که دارای منگنز هستند را دربرنامه غذایی خود بگنجانند.

مصرف مواد غذایی حاوی مس و منگنز در جلوگیری از سفیدی مو بسیار موثر است.

یافته های موجود نشان می دهد در میان داروهای گیاهی، جوشانده سبوس گندم، مصرف سنبل الطیب، خوردن روزانه یک قاشق مربا خوری از مخلوط پودر سبوس برنج و شکر یا نبات ساییده شده و قراردادن نان جو در دستور رژیم غذایی نیز در حفظ رنگ مو و کاهش موهای سفید موثر است.

"مس" نیز ازجمله عناصری است که می‌تواند بر پوست و مو تأثیر بگذارد و حتی از سفید شدن مو جلوگیری کند. خوراکی هایی همچون نخود فرنگی، قارچ، آجیل، لوبیا، عدس، گوجه فرنگی، موز، آلو، سویا  و سیب زمینی  از جمله غذاهایی هستند که مقدار قابل توجهی مس را در خود جای داده اند.

 

ریزش مو

ریزش مو نیز برخلاف تصور عده‌ای ارثی نیست بلکه معلول گرسنگی نامریی پیاز مو نسبت به ویتامین های ب می باشد و این گرسنگی خود معلول جمع شدن چربی خون در اطراف پیاز مو است معتادان به تریاک که چربی خون آن‌ها از بین میرود، دچار ریزش مو و طاسی نمی شوند ولی کشیدن تریاک قادر نیست قسمت‌های طاس شده‌ی سر را از طاسی درمان کند. تابش مستقیم نور آفتاب قادر است کمی از چربی منجمد شده در اطراف مو را آب کرده و خارج کند و به همین جهت است که ساکنان مناطق استوایی موی زیاد داشته کمتر طاس می‌شوند.

بهترین راه برای جلوگیری از ریزش مو خوردن انواع ویتامین های ب و مالیدن آن‌ها به موی سر است. شستن مو با ماست و آب ماست از ریزش مو جلوگیری می‌کند شستن مو با صابون یا شامپوهایی که در آن کمی جوهر ماست ریخته باشد روشی است که در صنعت از آن استفاده زیاد می‌شود. محلول چند قطره  نفت در الکل نیز یکی از داروهای ضد ریزش مو است. دستور زیر یکی از طرق جلوگیری از ریزش مو می‌باشد که در بین ساکنان روستاهای ایران زیاد مرسوم است.

یک عدد خیار بزرگ که کاملاً رسیده و زرد شده است از وسط به دو نیم کرده و لابه لای مغز آن مقداری جو فرو می کنند و در حقیقت جو را در وسط آن می کارند پس از چند روز جو از آب خیار استفاده کرده جوانه زده وسبز می شود و پس از مدتی خشک می گردد وبعد آن را کوبیده و مخلوط با ماست یا حنا به سر می بندند و به این طریق ویتامین زیادی از آن جذب موی سر شده مو را تقویت و از ریزش آن جلوگیری می‌کند. اگر در خانواده شما ریختن مو زیاد دیده می‌شود تصور نفرمایید که این خاصیت ارثی شما است، از این دستور استفاده کرده مرتباً موی سر خود را با آن بشویید و ببینید که ارثی بودن ریزش مو حقیقت ندارد بلکه ریختن آن نتیجه‌ی کمبودهایی نامریی و پنهانی می باشد.


منابع

 

1. کیانی کاظم، جلوگیری از ریزش و سفیدی مو (با طب گیاهی)، نشر زر قلم 1385.

2. استیل الیزابت، با ریزش مو چه باید کرد؟، ترجمه میترا معتضد، نشر پیکان 1386.

3. فخریان خشایار، تقویت و پیشگیری از ریزش مو، چاپ دوم، نشر اندیشه عالم 1386.

 

تهیه و تنظیم: مهرداد کرمانشاهی: کمک بهیار