پرستار امروز

بانک و مرجع مقالات فارسی

بیماریهای روانی
ساعت ۱:۳٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٩/٢۱ 

اختلالات روانی

 

مقدمه

‏یک درصد مردم از اختلالات روانی شدید و ناتوان کننده رنج می‌برند و بیش از ده درصد آن‌ها مبتلا به اختلالات روانی خفیف هستند و همچنین 20-15درصد مردمی که به علت بیماری‌های جسمی به درمانگاه‌ها، مراکز بهداشتی، مطب‌های خصوصی و بیمارستان‌ها مراجعه می‌کنند دارای  مشکلات خفیف روانی می‌باشند و این در حالی است که خود از آن اطلاع نداشته و به علت این بی‌اطلاعی تحت درمان‌های مختلفی قرار می‌گیرند.

امروزه میلیون‌ها نفر از بیماری‌ روانی رنج می‌برند و این در حالی است که تسهیلات بهداشت روانی اندکی در دسترس آنان قرار دارد.

 

جهت مطالعه متن کامل مقاله به ادامه مطلب مراجعه فرمایید 

 

 


اختلال روانی چیست؟

افراد به دلایل مختلف دچار آشفتگی‌های هیجانی می‌شوند. گاهی احساس غمگینی و زمانی نیز حالت تنش و اضطراب، خشم و سردرگمی وجود فرد را فرا می‌گیرد که این حالت‌ها چندان به طول نمی‌انجامد. چنین حالاتی در رفتارهای روزمره افراد بسیار تکرار می‌شوند و برعکس افراد دیگری هم هستند که تحت هیچ شرایطی خشمگین نمی‌شوند، چنین حالات و تغییراتی غیرطبیعی نیست و تحت ‌عنوان اوقات تلخی، عصبانیت، خونسردی شناخته شده و  رفتار و اعمال طبیعی می‌باشند. اما اختلال روانی چیست؟ و تحت چه شرایطی می‌توان گفت فردی مبتلا به اختلالات روانی است؟

 

برخی ویژگی‌های اختلالات روانی

1. تغییرات غیرطبیعی در تفکر، عاطفه، حافظه، ادراک و قضاوت فرد که از گفتار و رفتار او شناخته می‌شود.

2. این تغییرات باعث ناراحتی و رنجش خود فرد یا اطرافیان و یا هر دو می‌شود.

3. این تغییرات و ناراحتی‌های حاصل از آن، باعث اختلال در فعالیت‌های روزمره شغلی و ارتباط با دیگران می‌گردند (اختلال در فعالیت‌های شغلی و اجتماعی فرد).

برای مثال، بسیاری از دانش‌آموزان هنگام امتحان دچار اضطراب می‌شوند. علت اضطراب آن‌ها ترس از مردودی یا شکست در امتحان است و معمولاً بدون این‌که بیمار تلقی شوند امتحان خود را با موفقیت طی می‌کنند. اما تعداد معدودی به حدی مضطرب می‌شوند که نمی‌توانند مطالعه کنند و دچار فراموشی می‌شوند و خواب راحتی ندارند. این حالت ممکن است نوعی از اختلال اضطرابی محسوب شود. غمگینی یک مادر به‌دنبال فوت فرزندش یک حالت طبیعی تلقی می‌شود، که پس از 6تا8 هفته به حالت معمولی و زندگی روزمره خود بر می‌گردد. اما در صورتی که وی به‌طور مداوم دچار غم،  ناراحتی و گریه شود و اشتغال فکری با موضوع مرگ داشته باشد و قادر به مدیریت کارهای خانه و سایر بچه‌های خود نباشد، دچار حالت غیرطبیعی و افسردگی شده است.

بنابراین هنگامی می‌توان ادعا کرد که فردی دچار اختلال روانی شده است که نشانه‌هایی از بیماری در او بروز نمایدکه باعث مزاحمت و رنجش فرد و دیگران شده و در فعالیت‌های روزانه نیز دچار اختلال شود.

لازم به یادآوری است که بین واکنش‌های روانی در دو حالت سلامتی و بیماری حالتی نیز وجود دارد که به‌نام مشکل روانی نامیده می‌شود که در این حالت فرد نه سالم است و نه دارای همه نشانه‌های بیماری می‌باشد. در واقع حالتی خفیف است که بعضی از نشانه‌های روانی را دارا می‌باشد. چنین شرایطی یک مشاوره یا راهنمایی ساده کمک بزرگی به حل مشکلاتی که معمولاً فردی، خانوادگی، شغلی یا اجتماعی است می‌نماید.

 

نشانه‌های اختلالات روانی

1. اختلال در کارکردهای بدنی

الف) اختلال در خواب: بیمار دیر به خواب می‌رود گاه می‌نشیند و گاه در رختخواب دراز کشیده و نگران است که چرا خوابش نمی‌برد. گاه نیمه‌شب بیدار می‌شود و مجدداً به خواب نمی‌رود و سرتاسر شب را با بی‌خوابی طی می‌کند. هر یک از این ناراحتی‌ها ممکن است به تنهایی یا با یکدیگر وجود داشته باشد. از دیگر نشانه‌های اختلال خواب دیدن کابوس (خواب‌های آشفته) و حرف زدن و یا راه رفتن در خواب است.

ب) اشتها و میل به غذا: بیمار اشتها ندارد و کمتر از نیاز بدن غذا می‌خورد و یا این که اشتها دارد و از خوردن غذا لذت نمی‌برد. در چنین شرایطی ممکن است فرد دچار کاهش وزن شده باشد.

ج) میل و فعالیت جنسی: میل جنسی بیمار کاهش می‌یابد و ممکن است دچار بی‌میلی‌جنسی، ناتوانی جنسی و یا انزال زودرس شود. افزایش میل جنسی، خود ارضایی و دیگر انحرافات جنسی نیز از نشانه‌های اختلال روانی هستند.

2. اختلال در کارکرد روانی

الف) رفتار: رفتارهای او باعث ناراحتی افراد خانواده و دیگران شده و یا آن‌ها را در شرایط بسیار سختی قرار می‌دهد. این رفتارها ممکن است برای فرد یا دیگران خطر آفرین باشد. ممکن است فرد رفتاری پرتحرک، بی‌قرار یا بی‌هدف داشته باشد و یا این که دیگران را بدون دلیل کتک زده و یا اذیت و آزار نماید. لجبازی، بهانه‌گیری، پرخاشگری،‌عصبانیت و پرتاب کردن اشیاء از دیگر نشانه‌های شایع مشکلات و اختلالات روانی و عاطفی در نوجوانان و کودکان است.

گاه ممکن است فرد خیلی غمگین، گوشه‌گیر، خجالتی و آرام باشد و هیچ نوع فعالیتی از خود نشان ندهد و ساعت‌ها در نقطه‌ای نشسته یا دراز بکشد.

ب) تکلم و تفکر: بیمار یا بیش از اندازه صحبت می‌کند و صحبت‌هایش غیر ضروری است و یا خیلی کم حرف می‌زند و گاه اصلاً حرف نمی‌زند. گاه کلام بی‌ربط بوده و فهمیده نمی‌شود زمانی نیز صحبت‌های خاص و اعتقادات نادرستی را که مورد تأیید دیگران نیست مطرح می‌کند. برای مثال بیمار می‌گوید کسی او را جادو کرده است، او پیغمبر است، کرم در زیر پوستش خانه کرده است،‌ هر غذایی که به او داده می‌شود مسموم است و‌کسی در آسمان با او در تماس است. این اعتقادات نادرست که مورد تأ‌یید اطرافیان نیست هذیان نام دارد.

ج) هیجانات (عواطف): بیمار ممکن است در رابطه با شرایط خاص به شکلی غیر طبیعی یا افراطی دچار هیجان شود و بی‌مورد و افراطی بخندد، گریه کند یا عصبانی شود. بیمار گاهی عاطفه نامتناسب دارد و هیچ نوع عاطفه‌ای را از خود نشان نمی‌دهد. گاهی غمگینی، افسردگی،‌ سرخوشی، ترس و اضطراب بدون دلیل و طولانی ممکن است دیده شود.

د) ادراک: بیمار ممکن است در فهم تحریکاتی که از حواس پنج‌گانه‌اش دریافت می‌شود دچار اختلال شود و آن‌ها را نادرست یا با سوء تعبیر دریافت دارد. او می‌تواند چیزهایی را ببیند که وجود ندارد و یا صداهایی را بشنود که وجود خارجی نداشته و یا چبزهایی را روی پوست خود احساس کند که وجود ندارد (توهم).

3. اختلال در فعالیت‌ها

الف) فعالیت‌های فردی: بیمار به نیازهای بدنی و بهداشت فردی خود توجهی نمی‌کند. خود را نمی‌شوید، حمام نمی‌رود و سر و صورت خود را مرتب نمی‌کند. گاه دیده می‌شود که در حالات شدید بیمار پابرهنه راه می‌رود و یا بدون دلیل عریان می‌شود.

ب) فعالیت‌های اجتماعی: بیمار با خانواده، دوستان، هم‌کلاسی‌ها و سایر اطرافیان رفتاری نادرست یا غریب پیدا می‌کند. به دیگران توهین، فحاشی، اذیت، آزار و حمله می‌کند. در بین جمع به شکلی نامناسب عمل می‌کند که باعث تعجب دیگران و مغشوش شدن جمع و جلسه می‌شود. گاه ممکن است آن چنان بی‌پروا عمل کند که باعث ناراحتی و یا خنده و تمسخر دیگران شود.

ج) فعالیت‌های تحصیلی: اشکال در مطالعه، مشکل توجه و تمرکز، اشکال در یادگیری و امتحان، افت تحصیلی، ناتوانی در فعالیت‌های گروهی و کلاسی، ناسازگاری با هم‌سالان و مربیان، همگی یا از نشانه‌های اختلالات روانی و یا از عوارض حاصل از این اختلالات می‌باشد.

 

علل بیماری‌های روانی

بیماری‌های روانی به دلایل مختلفی ایجاد می‌گردد:

1. تغییرات مغزی: هر نوع تغییری که در ساختار یا عملکرد مغز ایجاد ‌شود می‌تواند باعث بیماری روانی گردد.

تغییرات بیوشیمیایی در سطح سلول‌های عصبی عامل اکثر اختلالات روانی شدید و پسیکوزها است. که در این‌گونه مواقع مغز در معاینه طبیعی به نظر می‌رسد. ضایعات ساختمانی مغز به دلایل مختلفی مانند، عفونت، ضربه، نرسیدن خون، خونریزی، تومور، مصرف الکل، کمبود غذایی، صرع درمان نشده، و بیماری‌های پیش رونده مغزی می‌تواند باعث اختلال  روانی شود.

2.  عوامل ارثی: فقط در تعدادی از بیماری‌های روانی دیده می‌شود که افراد دیگری هم از فامیل بیمار به همان بیماری مبتلا می‌باشند. بنابراین برخی معتقدند که استعداد ابتلا به اختلال روانی از والدین به کودکان منتقل می‌شود اما بروز و ظهور این اختلالات با عوامل زیادی در ارتباط است که ممکن است فرد مستعد مبتلا به بیماری شود و یا نشود.

3. تجارب دوران کودکی: برای رشد سالم یک فرد محبت و عشق متعادل، راهنمایی مناسب، تشویق، نظم و انضباط از ضروریات دوران کودکی اوست. اگر در دوران کودکی چنین عواملی نباشد و یا این‌که کودک مکرراً در معرض تجارب ناخوشایندی قرار ‌گیرد، امکان این‌که در آینده دچار اختلال روانی شود زیاد است.

4. فضای خانوادگی: نزاع خانوادگی، سوء تفاهم مستمر در بین اعضای خانواده، عدم وجود صمیمیت و صداقت باعث ایجاد اثرات نامساعد بر افراد به خصوص کودک می‌شود. چنین افرادی در برخورد با فشارهای روانی و مشکلات بعدی احتمال دارد دچار اختلال روانی شوند، زیرا که در طول دوران زندگی گذشته مهارت‌های لازم برای تطابق و کنترل هیجانات خود را پیدا نکرده‌اند.

5. عوامل اجتماعی: اگر فرد در جامعه امکانات و تسهیلات یک زندگی معمولی را نداشته باشد و هم چنین نتواند خود را با شرایط نامناسب سازگار کند، دچار رنج و ناراحتی می‌شود و ممکن است مبتلا به اختلال روانی شود. فقر، بیکاری، بی‌عدالتی، ناامنی، چشم هم چشمی‌های شدید و نبود ارزش‌های انسانی، اعتقادی و مذهبی در جامعه ممکن است باعث آشفتگی روانی افراد گردد.

6. عوامل شناختی: امروزه روانشناسان نقش عمده‌ای را برای عوامل شناختی در ایجاد بیماری‌های روان تنی قایل هستند. آنان معتقدند وقتی در فکر، باور و شناخت‌های افراد انحراف و خطای پایدار و مداومی ایجاد شود، به تدریج در فرد اختلال روانی بروز می‌کند. مثلاً اگر دانش‌آموزی به این باور رسید که معلم او را تنبیه می‌کند و  یا در امتحان مردود می‌کند دچار اضطراب از مدرسه می‌گردد یا این‌که اگر فردی به این نتیجه رسید که او عرضه درس خواندن یا ابراز وجود ندارد یا قیافه و لباس او از دیگران زشت‌تر است او به تدریج افسرده خواهد شد.

به یاد داشته باشید:

- اختلال روانی به دلایل مختلفی ایجاد می‌گردد و عوامل زیستی و محیطی (خانه و اجتماع) در این مورد نقش مهمی دارند.

- معمولاًٌ در بروز اختلالات روان بیشتر از یک عامل وجود دارند.

- عوامل ارثی در بیشتر موارد به تنهایی باعث بیماری روانی نمی‌شوند.

 

درمان اختلالات روانی

در مباحث قبل دیدیم که اختلالات روانی انواع مختلفی دارند و با شدت‌های متفاوتی افراد را مبتلا می‌سازند. مدت اختلال ممکن است کوتاه و یا طولانی باشد و درمان‌های متفاوتی نیز داشته باشند.  معمولاً گفته می‌شود که بیماری‌های روانی درمانی ندارند اما این مطلب صحیح نیست. این تفکر غلط ناشی از مشاهده بیماران روانی مزمن در بیمارستان‌های روانی و یا روش‌های درمانی غلط است. در 30سال گذشته در درمان گروهی از اختلالات روانی، روش‌های درمانی موفقی پیدا شده است که می‌توان آن‌ها را با روش‌های موفق درمانی در بیماری‌های جسمی نظیر سل، جذام، مالاریا و حصبه مقایسه نمود. که در این روش‌های درمانی عبارتند از:

1. دارو درمانی: دارو درمانی روش درمانی راحت و مناسبی برای درمان اختلالات روانی می‌باشد. گاه با شروع سریع درمان و ادامه مرتب و صحیح آن بهبودی کامل به دست می‌آید. داروها به صورت قرص، کپسول و نوع تزریقی می‌باشند. داروها با اصلاح اختلالات و تغییرات بیوشیمیایی مغز باعث بهبودی بیماری می‌گردند.

2. شوک درمانی (الکتروشوک): روش درمانی مفیدی در بعضی از بیماری‌های روانی نظیر افسردگی شدید و بعضی از پسیکوزهای غیر قابل کنترل و خطرناک است. اگر الکتروشوک به موقع و به جا استفاده شود برای بیمار مفیدتر و کم ضررتر از سایر روش‌های درمانی است.

3. توانبخشی و روان درمانی: هم چنان که در بخش‌های قبلی گفته شد، افراد به هنگام داشتن مشکلات خانوادگی، اجتماعی، شغلی و شناختی و روبه‌رو شدن با فشارهای شدید روانی، دچار آشفتگی روانی می‌گردند. این افراد با روش‌های بسیار ساده‌ای نظیر گوش دادن به بیان مشکلاتشان، صحبت با خانواده آن‌ها،حمایت روانی و ایجاد تغییر در محیط زندگی برای این‌که قدرت سازش پیدا نماید، بهبود چشمگیری پیدا می‌کنند. البته این بیماران بی‌نیاز از دارو نمی‌باشند و همراه کردن دارو کمک بیشتری به آنان می‌نماید.

 

 

منابع

‏1. چکیده روانپزشکی بالینی، تألیف: هاروالد کاپلان- بنیامین سادوک، ترجمه: دکتر نصرت الله پور افکاری، چاپ چهارم، ، انتشارات آزاده، زمستان 1378.

2. فوریت‌های روانپزشکی، تألیف: دکتر فرهاد شاملو، چاپ اول، انتشارات ارجمند، 1383

 

تهیه و تنظیم: زهرا حق مرادی: کارشناس پرستاری

 




کلمات کلیدی: بیماریهای روان