پرستار امروز

بانک و مرجع مقالات فارسی

طب سوزنی و آرتروز زانو
ساعت ٩:٤٥ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٩/٩ 

آرتروز زانو و طب سوزنی

پرستار امروز.طب سوزنی

مقدمه

از بین رفتن غضروف مفصل در آرتروز یکی از علل اصلی ناتوانی و درد به ویژه در افراد سالخورده است. این عارضه به ویژه در زانو که یکی از مفاصل اصلی تحمل کننده وزن بدن است، می تواند بسیار ناتوان کننده باشد.

مهمترین مشخصه آرتروز، تخریب تدریجی غضروف مفصلی است.قسمت دو انتهای هر استخوان، از غضروف که بافتی است انعطاف پذیر ساخته شده‌است.با شروع بیماری آرتروز زانو، غضروف انتهای تحتانی استخوان فمور(ران) و غضروف قسمت فوقانی استخوان درشت‌نی به تدریج دچار تغییرات تخریبی(دژنراتیو) می‌گردد. به همین ترتیب درگیری و آسیب غضروف کشکک به آرتروز این ناحیه منجر می‌شود. بنابراین آرتروز مفصل زانو در دو ناحیه تیبیوفمورال (مفصلی که بین استخوان ران و ساق ایجاد می‌شود) و مفصل کشککی-رانی می‌تواند ایجاد شود.

علت اصلی تخریب غضروف در بیماری آرتروز,عدم وجود عروق خونی جهت تغذیه این ناحیه می‌باشد و ازطرفی غضروف مفصلی فاقد عصب است و به هنگام آسیب دردی حس نمی‌شود که همین مسئله زمینه تخریب بیشتر را فراهم می‌کند.البته تغذیه غضروف ازطریق غشای سینوویال و حرکات مفصل انجام می‌شود.

 

جهت مطالعه متن کامل مقاله به ادامه مطلب مراجعه فرمایید


عوامل زمینه ساز

عواملی که روند آرتروز زانو را سرعت می‌بخشد عبارتنداز:

۱- ضربه

۲- پارگی عناصر مفصل زانو (مثلاً منیسک ها, رباط‌ها و کپسول مفصلی)

۳- بیماری کندرومالاسی کشکک (نرم شدن غضروف زیر کشکک) و موارد دررفتگی مکرر آن

۴- شکستگی‌ها ی درون مفصلی و دررفتگی‌ها

۵- وجود بیماری‌های مفصلی (همانند آرتریدیت روماتوئید یا بیماری عفونی در مفصل و...)

۶- تغییر شکل‌ها(دفورمیتی ها)ی مفصل زانو که شامل، پای ضربدری، پای پرانتزی، خم شدن مفصل زانو، حرکت بیش از اندازه مفصل به سمت عقب(هیپراکستنشن زانو) می‌باشند.

۷- عدم کنترل فعالیت‌های روزمره که منجر به استرس بیش از اندازه به ناحیه زانو می‌گردد(مواردی چون چهارزانو نشستن, دوزانو نشستن, توالت طولانی مدت غیرفرنگی و بالا و پایین رفتن از پله‌ها به دفعات متوالی به خصوص پله‌هایی که شیب تند دارند)

۸- شغل و حرفه‌ای که باعث فشار بیش ازحد به زانو می‌شود به ویژه افرادی که درطول فعالیت‌های کاری سخت, هیچگونه استراحتی به مفاصل جهت ترمیم و احیائ مجدد نمی‌دهند.

9- چاقی

10- عوامل ژنتیکی

11- بیماری استئوکندریت دیسکان

 

علایم و نشانه‌ها

علایم و نشانه های آرتروز زانو ممکن است درارتباط با موارد زیر باشد:

- درد که با پیشرفت بیماری ایجاد می‌شود

- تغییر وضعیت عناصرمفصلی همانند التهاب تاندون و بورس‌ها, ضخیم شدن پرده سینوویال و درگیرشدن استخوان‌های زیرغضروف که از عوامل مهم ایجاد درد مفصل زانو می‌باشند

- خشکی صبحگاهی

- کاهش دامنه حرکتی مفصل که در مراحل پیشرفته بیماری ایجاد می‌شود

- ضعف و آتروفی عضلات اطراف مفصل که در موارد کاهش دامنه حرکتی به‌وجود می‌آید

- گاها وجود کریپتاسیون در حرکات مفصل

- گاهی تجمع مایع در مفصل(Joint Efusion) دیده می شود.

- تغییرشکل در مفصل که در ارتباط با آرتروز زانو بیشتر به صورت پای پرانتزی (Genu Varum) است.

- احتمال ایجاد کیست در ناحیه پشت مفصل که به کیست بیکر (Baker Cyst) معروف است

 

یافته‌های شایع رادیولوژی

مهمترین نتایج رادیولوژی از ناحیه زانوی بیماران مبتلا به آرتروز زانو عبارتنداز:

کاهش فضای مفصلی به خصوص در سمت داخل زانو.با توجه به وضعیت مفصل زانو (سطوح مفصلی کوندیل‌های داخلی-خارجی استخوان ران با سطوح کوندیل‌های داخلی- خارجی درشت نی) سطوح داخلی مفصل بیشتراز سطوح خارجی درگیر می‌شوند. غضروف در عکس رادیولوژی مشخص نمی‌باشد و از طریق فضاهای مفصلی است که می‌توان متوجه میزان آسیب شد.

- وجود اسکلروز زیر غضروف

- ایجاد زواید استخوانی به نام استئوفیت در حاشیه استخوان‌های مفصل

درمان

درمان آرتروز زانو با توجه به مشکل بیمار می تواند درارتباط با موارد زیر باشد:

1- درمان دارویی طبق نظر پزشک متخصص مربوطه

2- کاهش وزن درصورت وجود چاقی

3- کنترل فعالیت‌های روزمره(پرهیز از چهار زانو نشستن، پرهیزاز دو زانو نشستن، کاهش شیب پله‌های منزل، بالا و پایین رفتن از پله‌ها به صورت یک پله- یک پله که مستلزم صبر و حوصله می‌باشد، پرهیز از وضعیت‌های ثابت که زانو در یک حالت به مدت طولانی قرار می‌گیرد و درنهایت عدم انجام حرکات جهشی- چرخشی و تند)

4- تقویت عضلات اطراف مفصل زانو. با تقویت عضلات میزان فشار روی مفاصل کاهش می‌یابد که نوع تمرین و شدت آن ازطریق فیزیوتراپیست تنظیم می‌شود

5- تحرک مفصل به صورت کنترل شده. با توجه به اینکه غضروف فاقد عروق خونی است، حرکات طبیعی نقش بسزایی در تغذیه غضروف دارد

6- حرکات و فعالیت‌هایی که باعث تشدید درد می‌شوند حتما ترک شود

7- تنظیم یک برنامه درمانی برای بیمار توسط فیزیوتراپیست به خصوص در مواردی که بیماری شدت یافته و احتمال زمین گیر شدن وجود دارد.بهتر است در موارد شدید بیماری تنظیم برنامه درمانی در ارتباط با محیط فرد صورت گیرد، مسائلی ازقبیل استفاده از تخت, تنظیم ارتفاع تخت با توجه به قد فرد و به ویژه آموزش استفاده‌از وسایل کمکی همانند عصا و واکر. مثلاً تنظیم ارتفاع واکر با توجه به قد فرد در بسیاری از موارد، راه رفتن بیمار را تسهیل می‌کند.

8- استفاده از زانوبند و وسایل کمکی طبق نظر متخصص مربوطه یا مشاوره با فیزیوتراپیست

9- آب درمانی (هیدروتراپی)

10- برنامه تمرینات هوازی (Aerobic exercise programs)

11- درمان با عمل جراحی.زمانی‌که درد و مشکلات مفصل خیلی شدید است، عمل جراحی طبق نظر پزشک متخصص جراحی ارتوپد ضرورت می‌یابد.

 

عمل‌های جراحی در موارد آرتروز مفصل زانو

جراحی در ناحیه زانو می تواند شامل موارد زیر باشد:

تعویض مفصل زانو(آرتروپلاستی)

برداشتن کشکک در مواردی که مفصل پاتلوفمورال شدیداً درگیراست (پاتلکتومی)

تنظیم سطوح و عناصر مفصلی درگیر (Debridement). شامل برداشتن استئوفیت ها, سینوکتومی(به هنگام افزایش ضخامت غشای سینویال) و برداشت اجسام آزاد(loose body) در مفصل است.گاهی کناره غضروف ها و منیسک های ریش ریش شده برداشته شده و مفصل پاک و تمیز می گردد. تمیزکردن و یا تنظیم عناصر مفصلی درگیر زانو ممکن است با آرتروسکوپی و یا بدون آرتروسکوپی انجام گردد.

استئومی زمانی‌که دفورمیتی یا تغییرشکل در زانو وجود دارد(مثلا به هنگام ایجاد پای پرانتزی یا ژنوواروم)

برداشتن سطوح مفصلی و جوش دادن دو استخوان که به این عمل آرترودز(Arthrodesis) یا فیوژن می گویند.

 

 

طب سوزنی و تأثیر آن بر آرتروز زانو

در مطالعه ای مشخص شده که طب سوزنی می‌تواند در افراد دچار آرتروز زانو از درد مفصل کاسته و کارکرد آن را بهتر سازد. این یافته ها بدان معنا نیستند که می توان طب سوزنی را جایگزین درمان‌های طبی که اهمیت آن‌ها به اثبات رسیده، نمود. ولی می‌توان این طور نتیجه‌گیری کرد که این نوع درمان‌ها می‌توانند به عنوان درمان مکمل یا کمکی جهت درمان آرتروز زانو مورد استفاده قرار گیرند.

پژوهشگران در مرکز پزشکی تلفیقی دانشگاه مریلند مطالعه ای را با شرکت ۵۷۰ تن انجام دادند، که بزرگترین و بهترین کارآزمایی طب سوزنی تا به امروز است. زنان و مردان پنجاه ساله یا مسن تر و مبتلا به آرتروز زانو با شرکت در یکی از سه گروه

طب سوزنی واقعی، طب سوزنی نمایشی و آموزش پیرامون درد و تورم مفاصل- مورد پیگیری و بررسی قرار گرفتند. بیمارانی که در گروه درمانی طب سوزنی قرار داشتند مجموعاً طی ۲۰ هفته توسط متخصصین آموزش دیده و دارای مجوز و زیر نظر کارشناس ویژه گروه پژوهشگران در ۲۳ جلسه تحت درمان قرار گرفتند. در بیمارانی که تحت درمان طب سوزنی واقعی قرار داشتند سوزن‌ها (که عموماً دردناک نیستند) درمواضع و نقاط توصیه شده در طب سنتی چین جهت درمان درد زانو قرار داده شدند. در درمان ساختگی از سوزن‌های ساختگی که پوست را سوراخ نمی کردند ولی احساسی چون یک نیش سوزن واقعی به فرد دست می‌داد، استفاده شده بود. در هر دو گروه از پرده‌ای استفاده شده بود تا مانع مشاهده پاها توسط فرد شود. شرکت کنندگان در گروه آموزش تورم مفاصل در گروه‌های بحث و مناظره شرکت جستند و آموزش‌هایی را براساس روش های خودیاری اثبات شده برای تورم مفاصل دریافت نمودند. افراد در هر سه گروه به استفاده از درمان هایی که توسط پزشکانشان توصیه شده بود مثل مصرف مسکن‌ها یا دارو های ضدالتهابی ادامه دادند. پس از شش ماه بیمارانی که تحت درمان با طب سوزنی واقعی قرار گرفتند در مقایسه با دیگران احساس درد کمتر و کارکرد بهتری داشتند. در مجموع میزان بهبود نسبت به ابتدای کارآزمایی حدود ۴۰ درصد بود. در مقایسه با ۳۰ درصد بهبود برای گروه تحت درمان ساختگی و ۲۰ درصد در کسانی که تحت آموزش و خودیاری بودند، هیچ‌گونه عارضه جانبی مشاهده نشد. نتایج مطالعه در شماره ۲۱ دسامبر ۲۰۰۴ سالنامه طب داخلی منتشر شد. اینکه طب سوزنی چگونه عمل می کند کاملاً معلوم نیست. در مطالعه مریلند برطرف شدن درد در بیماران تنها پس از سه ماه یعنی حدود ۲۰ جلسه درمان آشکار گردید. لذا این طور به نظر می رسد که احتمالاً طب سوزنی به زمان زیادی برای آنکه موثر واقع شود نیاز دارد و از این رو لازم است که جلسات درمانی متوالی و متعددی برای بیمار در نظر گرفته شود. تاکنون تحقیقات پیرامون کاربرد طب سوزنی در درمان آرتروز نتایج ضد و نقیضی داشته که احتمالاً دلیل آن اندک بودن تعداد افراد شرکت کننده در کارآزمایی، تفاوت در طراحی آن‌ها و تکنیک های متفاوتی است که به کار گرفته شده‌اند. پژوهش انجام شده در دانشگاه مریلند نشان داد که طب سوزنی بر درمان ساختگی (پلاسبو) برتری دارد و احتمالاً مفید است، هر چند که به کندی اثر می‌کند.این کار اگر توسط فرد متخصصی صورت گیرد، دارای عوارض و آثار نامطلوب اندکی است و به ویژه برای کسانی مطلوب است که قادر یا مایل به عمل جراحی نیستند و یا مایلند از روش‌هایی به غیر از استفاده از داروهایی که عوارض نامطلوبی دارد استفاده کنند. اگر دچار آرتروز زانو هستید و مایلید علاوه بر درمان معمول و متداول روش دیگری را نیز بیازمایید، با پزشک خود درباره طب سوزنی صحبت کنید. بسیاری از پزشکان آموزش طب سوزنی را دیده اند یا می توانند شما را به پزشک باتجربه ای ارجاع دهند. همچنین می‌توانید با مراکز پزشکی، سازمان‌های حفظ بهداشت و سلامتی یا مدارس آموزش طب سوزنی در محل و منطقه زندگی خود مراجعه نمایید.


منابع

‏1. اعلمی هرندی، بهادر، اصول ارتوپدی و شکسته بندی، چاپ ششم,نشر فروغ اندیشه .

2. کاراندیش سعید، ترجمه؛ اصول شکستگی ها و ارتوپدی جان کراوفورد آدامز و دیوید هامبلن، انتشارات جعفری.

3. اکبری،محمد، فیزوتراپی در بیماری های رماتیسمی و پوستی. نشر اندیشمند، 1385.

4. www.acupunctureclinic.ir

 

تهیه و تنظیم: سهیلاکوچک‌خانی: سوپروایزر بالینی