پرستار امروز

بانک و مرجع مقالات فارسی

سردرد میگرنی
ساعت ۸:٤۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۸/٢۳ 

میگرن

 

پرستار امروز.میگرن

مقدمه

میگرن مجموعه‌ای از نشانه‌هاست که با سردردهای شدید و دوره‌ای عود کننده مشخص می‌شود. علت بروز میگرن به طور دقیق مشخص نشده است اما عمدتاً اختلالات عروقی ناشی از هرگونه عامل ناراحت کننده، حساسیت‌زا، خستگی، مواد غذایی و استرس‌های محیطی این نوع سردرد را ایجاد می‌نمایند که در خانم‌ها شایع‌تر بوده (ممکن است با قاعدگی رخ دهند) و درصد ابتلا آن به صورت فامیلی بالا است.

بطور معمول زمان شروع آن دوره بلوغ بوده و بالاترین میزان وقوع در بزرگسالی بین سنین  35-20 سال می‌باشد.

 

جهت مطالعه متن کامل مقاله به ادامه مطلب مراجعه فرمایید

 

 


پاتوفیزیولوژی

علایم و نشانه‌های مغزی میگرن ناشی از ایسکمی قشر مغز با درجات متفاوت می‌باشد. سوخت و ساز غیر طبیعی سروتونین که یک انتقال دهنده عصبی فعال کننده عروق می‌باشد که در پلاکت‌ها و سلول‌های مغز یافت می‌شود، نقش عمده‌ای ایفا می‌کند. قبل از بروز سردرد، سروتونین پلاسما افزایش می‌یابد و همین امر سبب گشاد شدن شریان کاروتید داخل جمجمه‌ای و تأثیر بر شریان‌های سر و عروق مغزی و شبکیه می‌گردد.

مطالعات نشان داده‌اند که قابلیت نفوذپذیری شریان‌های اتساع یافته، افزایش پیدا کرده و واکنش‌های التهابی موضعی در مجاورت شریان‌های متسع به وقوع می‌پیوندد.

این فرآیند با افت میزان سروتونین پلاسما و بروز دردهای ضربان‌دار ادامه می‌یابد.

سردردها ممکن است با سیکل قاعدگی، لامپ‌های پر نور، استرس، افسردگی، بی‌خوابی، خستگی، استفاده بیش از حد دارو و مصرف غذاهای حاوی تیرامین، نیتریت‌ها یا فرآورده‌های لبنی، آغاز گردد.(منظور از غذا در این طبقه‌بندی پنیرهای کهنه و بسیاری از انواع غذاهای کنسروی حاوی مواد نگهدارنده می‌باشد).

در برخی از خانم‌ها مصرف قرص‌های خوراکی ضدبارداری، دفعات و شدت حملات میگرنی را افزایش می‌دهد.

 

تظاهرات بالینی

نشانه‌ها و علائم اولیه اورا (Aura) که قبل  از  حمله حاد رخ می‌دهد ممکن است به صورت اختلالات میدان بینایی (مثل وجود لکه‌های نورانی و حالتی شبیه به چشمک زدن نور در چشم‌ها) یا اختلال در نیمی از میدان بینایی، گیجی خفیف، بی‌حسی و سوزش لب‌ها، صورت و دست، پارستزی، ضعف جزیی در اندام‌های انتهایی، خواب آلودگی، سرگیجه و فلج در موارد شدید می‌باشد.

نشانه‌ها و علایم معمول که در مدت حمله بروز می‌کنند شدید بوده و از لحاظ شدت و طول مدت متفاوت می‌باشند.  درد معمولا شدید بوده و به‌تدریج شروع می‌شود. اغلب هنگام بیدار شدن وجود دارد و معمولاً یک سمت را بیشتر از سمت دیگر درگیر می‌کند. ممکن است درد بیشترین شدت را در ناحیه گیجگاهی داشته باشد ولی امکان دارد در هر جای دیگر از سر، از جمله صورت رخ دهد. این نوع سردرد شدید بوده و غیرقابل تحمل که طول مدت آن متغیر بوده و ممکن است72-4 ساعت ادامه ‌یابد.

 

علایم و نشانه‌های حین حمله

علایم شامل تهوع، استفراغ، لرزش بدن، احساس سرما، خستگی، تحریک‌پذیری، تعریق، ورم، نشانه‌های اتونوم همراه، فلج یا ضعف موقت، آفازی، ترس از نور، افزایش ادرار، بی‌اشتهایی عصبی، اسهال یا یبوست و افسردگی می‌باشند

به محض گشاد شدن عروق و کاهش سطح سروتونین سردردی ضربان‌دار به وجود آمده که در60درصد بیماران یک‌طرفه است و طی چند ساعت بر شدت آن افزوده می‌شود.

در مرحله بهبودی (مرحله پایانی) درد به تدریج برطرف می‌شود. انقباض عضلات گردن و سر، درد عضلانی و حساسیت غیر طبیعی موضعی، ضعف، خستگی و تغییرات خلقی شایع می‌باشند. هرگونه تلاش و کار بدنی سخت، سردرد را وخیم‌تر می‌سازد.

 

پیش‌گیری

اقدامات پیش‌گیری کننده از میگرن شامل پرهیز از عوامل به وجود آورنده حملات میگرنی می‌باشد. درمان دارویی که بیش از همه برای پیش‌گیری از میگرن مورد استفاده قرار می‌گیرد، پروپرانولول (ایندرال) است. مسدودکننده‌های بتا، نظیر پروپرانولول، مانع عملکرد گیرنده‌های بتا (سلول‌هایی در قلب و مغز که اتساع عروق خونی را تحت کنترل دارند) می‌شوند.

آنتاگونسیت‌های کلسیم (وراپامیل HCL) نیز اغلب مورد استفاده قرار می‌گیرد اما قبل از بهبودی باید به مدت چند هفته از دوز درمانی آن استفاده شود. مسدودکننده‌های کلسیم نمی‌توانند به خوبی عوامل مسدودکننده بتا سبب پیش‌گیری از میگرن شوند اما برای برخی از بیماران نظیر افراد دچار دیابت یا آسم یا افرادی که کندی ضربان قلب دارند مناسب است.

متی‌سرژید (سانزرت) نیز عامل پروفیلاکتیک در پیش‌گیری از حملات شدید و مکرر میگرن می‌باشد، قبل از استفاده گسترده پروپرانولول برای پیش‌گیری از میگرن داروی انتخابی متی‌سرژید بوده است. این دارو سبب مهار یا جلوگیری از اثرات سروتونین می‌گردد، که عوارض جانبی مشکل‌آفرین نیز دارد که شامل ناراحتی شکمی، کرامپ‌های عضلانی، ادم، بی‌حسی، احساس سوزن سوزن شدن در اندام‌های انتهایی و افسردگی می‌شود.

بعد از مصرف 6ماه دوره درمان باید حداقل2-1 ماه دارو مصرف نشود تا از بروز عوارض احتمالی نظیر عوارض قلبی، ریوی و فیبروز پشت صفاقی، جلوگیری شود.

برخی داروهای ضدتشنج نیز در درمان برخی بیماران که دچار میگرن‌های ناتوان‌کننده مکرر شوند، مؤثر است، که عوارض جانبی زیادی دارد که شامل تهوع، یبوست، التهاب عمومی مخاط دهان و نارسایی کبدی می‌باشد.

سایر درمان‌های دارویی شامل استفاده از ضدافسردگی‌ها، باربیتورات‌ها و آرام‌بخش‌ها می‌باشد. این داروها را به دلیل ایجاد وابستگی باید با احتیاط و فقط برای دوره‌ای کوتاه مصرف نمود.

درمان بازدارنده بهتر است برای بیمارانی استفاده شود که دچار حملات مکرر سردرد می‌شوند. هدف از این نوع درمان برطرف نمودن یا محدود کردن سردرد از همان ابتدای شروع و یا حین پیشرفت آن است. آگونیست‌های گیرنده سروتونین، اختصاصی‌ترین داروهای ضدمیگرنی موجود می‌باشند. این داروها موجب انقباض عروق و کاهش التهاب شده و ممکن است انتقال درد را نیز کاهش دهند.

آگونیست‌های موجود عبارتند از: ارگوتامین، سوماتریپتان و دی‌هیدروارگوتامین(DHE).

ارگوتامین تارترات در همان مراحل آغازین فرآیند میگرن می‌توان به نحو مؤثری از پیشرفت سردرد جلوگیری کرد. به صورت خوارکی (دهانی- زیر زبانی)، زیر جلدی، داخل عضلانی، از راه رکتوم، یا از طریق استنشاق مورد استفاده قرار می‌گیرند. ارگوتامین تارترات بر عضلات صاف تأثیر گذارده و موجب انقباض طولانی عروق خونی مغز می‌گردد. این دارو دارای عوارض جانبی است که شامل درد عضلانی، پارستزی (بی‌حسی و سوزن سوزن شدن)، تهوع و استفراغ می‌باشد. کاف ارگوت که ترکیبی از کافئین و ارگوتامین می‌باشد، قادر است شدت سردرد را در 90% بیماران میگرنی کاهش داده یا آن را متوقف نماید. در خلال حملات حاد سردرد بیمار ممکن است با خوابیدن در اتاق تاریک در حالی‌که سر اندکی بالاتر از بدن قرار گیرد تسکین یابد. در برخی بیماران خوردن قهوه بدون شیر نیز می‌تواند مفید واقع شود.

درمان‌های علامتی برای میگرن شامل استفاده از مسکن‌ها، فناستین، پروپوکسی‌فن (داروون)، مخدرها مانند کدئین، پروپرانولول (ایندرال)، آرام‌بخش‌ها، داروهای ضداضطراب و ضداستفراغ می‌باشند.

 

تسکین درد

سردرد میگرنی در مراحل اولیه نیازمند درمان با داروهای بازدارنده می‌باشند که باید حتی‌الامکان هرچه سریع‌تر مورد استفاده قرار گیرند. در بروز برخی سردردها می‌توان با مصرف داروهای مناسب قبل از شروع سردرد، پیش‌گیری به عمل آورد.

 

مراقبت‌های پرستاری

1. افزایش استراحت و آرامش:

الف)روش‌های آرام‌بخش از جمله بیوفیدیک و تفکر

ب) الگوهای خواب منظم

ج) تدارک دیدن دوره‌های استراحت.

2. افزایش راحتی:

الف) وارد آوردن فشار در ناحیه شریان گیج‌گاهی

ب) قراردادن پارچه‌ سرد روی پیشانی یا قاعده سر

ج) استراحت در اتاق تاریک

د) کاربرد صحیح داروها

 

 

منابع

 

1. اسملتزر،س. بیر،ب. درسنامه پرستاری برونر و سودارث، دستگاه اعصاب، ترجمه مریم عالیخانی،1384.

2. پرستاری بیماری‌های اعصاب ترجمه دکتر محمدرضا کریمی

 

تهیه و تنظیم: کبری عبدا... زاده، کمک بهیار


 




کلمات کلیدی: بیماریهای عمومی ، سلامت