پرستار امروز

بانک و مرجع مقالات فارسی

آشنایی با آزبستوز
ساعت ۱۱:۳٠ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٧/٢٥ 

آشنایی با آزبستوز

پرستار امروز. آزبستوز 

مقدمه

آزبست که به پنبه‌نسوز یا آمیانت معروف است، اصطلاحی است که برای چندین نوع مختلف سیلیکات معدنی به کار می‌رود و آزبستوز به فیبروز پارانشیم ریه اطلاق می‌شود که ناشی از تماس استنشاقی با رشته‌های آزبست است.

آزبست در طی قرن گذشته به طور گسترده در جهان مورد استفاده قرار گرفته است و مصرف آن در کشورهای در حال توسعه رو به افزایش است. این ماده به علت مقاومت محیطی نسبت به سائیدگی، نسوز بودن و رشته‌ای بودن و تثبیت شیمیایی، بسیار مقرون به صرفه بوده و مصرف زیادی دارد.

 

جهت مطالعه متن کامل مقاله به ادامه مطلب مراجعه فرمایید

 


 

موارد مواجهه با رشته‌های آزبست شامل:

معادن، آسیاب‌ها، کارخانه‌های تولید کننده، نساجی رشته‌های آزبست، کارگران ساختمانی، لوله‌کش‌ها، سازندگان دیگ‌های بخار، جوشکاران، ساخت لباس‌های ایمنی، انواع مختلف فیلترها، سیمان و آجر کف اتاق، پتوهای خاموش کننده آتش، لنت ترمز و کلاچ ماشین.

 

تعریف آزبستوز

آزبستوز عبارت است از التهاب ریه‌ها به علت استنشاق ذرات آزبست. این یک اختلال مزمن است اما مسری نیست. آزبستوز ممکن است منجر به سرطان ریه شود (خطر بروز با سیگار کشیدن بسیار بیشتر می‌شود). مردان بالای 40 سالی که در معرض ذرات آزبست بوده‌اند با احتمال بیشتری دچار این بیماری می‌شوند. آزبستوز شاید مهم‌ترین بیماری ریوی ناشی از کار باشد.

معمولاً قبل از آن که بیماری بروز کند، بیمار دست کم 10 تا 15 سال سابقه مواجهه متوسط یا شدید را با آزبست داشته است. در بیش از 70% کارگران عایق‌کار که مواجهه قبلی داشته‌اند، بعد از 20 الی 30 سال مواجهه، اختلال درگرافی قفسه سینه مشاهده شده است. تماس مختصر به مدت یک سال یا کمتر ممکن است بعد از 20 تا 30 سال شواهدی منطبق بر آزبستوز یا بیماری پلور (پرده جنب) به دست می‌آید.

 

سبب‌شناسی

هر قدر رشته‌های آزبست کوچک‌تر باشند، احتمال ایجاد بیماری بیشتر است. این رشته‌ها علیرغم طول زیاد قادر به نفوذ به اعماق ریه می‌باشند. عامل فیزیکی که سبب محدود کردن نفوذ به اعماق ریه می‌شود، قطر رشته‌هاست و به طول آن‌ها ارتباطی ندارد. مکانیسم دقیق ایجاد بیماری شناخته نشده است. اختلال در کلیرانس ذرات آزبست و در نتیجه احتباس آن به عنوان یک عامل عمده تعیین کننده در ایجاد آزبستوز شناخته می‌شود.

فرضیه‌ای مطرح می‌کند که در بیماری‌زایی ناشی از آزاد شدن آهسته اسید سالیسیلیک یا یک واکنش ایمنولوژیک که از ذرات پوشیده شده با پروتئین تشکیل شده و به عنوان آنتی ژن عمل می‌کند، می‌باشد. فرضیه دیگری مطرح می‌کند که: فاگوسیتوز (بیگانه‌خواری) ناکامل رشته‌های آزبست که احتمالاً سبب آزاد شدن آنزیم‌های لیزوزومی از ماکروفاژها می‌شود، در ایجاد بیماری دخیل است.

در آسیب‌شناسی رشته‌های آزبست در محل دو شاخه شدن مجاری آلوئولی نزدیک به برونشیول‌های انتهایی رسوب می‌کند. این رشته‌ها توسط ماکروفاژها برداشته شده و از طریق سیستم‌های موکوسیلیاری و سلول‌های اپیتیکال تیپ I که مسؤول حمل رشته‌ها با غشاء پایه و بعد از آن به فیبروبلاست‌ها و ماکروفاژهای انترستیشیال می‌باشند، خارج می‌شوند.

برداشت رشته‌های آزبست توسط فیبروبلاست‌ها موجب پرولیفراسیون سلولی و افزایش تولید کلاژن می‌گردد. رادیوگرافی قفسه سینه نشان دهنده پلاک‌ها و ضخیم شدن پلور می‌باشد. پلاک‌های پلور معمولاً دو طرفه می‌باشد و به صورت ضخیم شده در گرافی مشخص می‌شود. تشخیص رادیولوژیک آزبستوز به وجود لکه‌های نامنظم یا خطی بستگی دارد که معمولاً ابتدا در نواحی تحتانی ریه جلب توجه کرده و بعداً به موازات پیشرفت بیماری به سمت لوب‌های میانی و فوقانی ریه گسترش می‌یابد.

ضخیم شدگی پرده پلور یکی از نشانه‌های مشخص آزبستوز است که در گرافی قفسه سینه به خوبی نمایان است. حساس‌ترین تست برای تشخیص آزبستوز HRCT می‌باشد.

 

علل

در مواجهه طولانی مدت با ذرات ریز آزبست به هنگام کار یا از منابع دیگر، قسمت محیطی ریه‌ها در اثر فیبرهای آزبست دچار آزردگی می‌شوند، که نهایتاً التهاب، ضخیم شدگی و تشکیل بافت جوشگاهی در بافت ریوی (فیبروز ریوی) را به دنبال خواهد داشت.  این امکان وجود دارد تقریباً 20 سال پس از زمان مواجهه با آزبست علائم بیماری ظاهر نشوند.

 

عوامل افزایش دهنده خطر شامل:

مشاغلی که در ارتباط با آزبست هستند

تغذیه نامناسب

سیگار کشیدن

 سوء مصرف الکل

تظاهرات بالینی

شایع‌ترین شکایت اولیه بیماران مبتلا به آزبستوز، تنگی نفس در هنگام فعالیت و سرفه بدون خلط تحریکی است. با پیشرفت بیماری شدت این علائم افزایش یافته و ممکن است سرفه‌ها همراه با خلط باشد. فیبروز پلور ممکن است به قدری وسیع باشد که موجب تنگی نفس شدید و حتی مرگ بیمار گردد.

 

تشخیص

تشخیص زمانی با اطمینان می‌باشد که موارد زیر رعایت شود:

1. سابقه مواجهه قابل ملاحظه با آزبست

2. شواهد رادیوگرافیک، بالینی و فیزیولوژیک

3. عدم وجود بیماری دیگر با علائم مشابه

4. پلاک‌های پلور نشانه محکمی برای مواجهه با آزبست در گذشته است.

5. شمارش ظاهری اجسام آزبست لازم است.

 

پیشگیری

اصل مهم در پیشگیری، کنترل گرد و غبار است.

از موارد مهم پیشگیری می‌توان به جلوگیری از تولید و یا انتشار ذرات در محیط کار، استفاده از سیستم بسته و جدا کردن، استفاده از تهویه موضعی و عمومی، مرطوب کردن مواد، استفاده از کیسه‌های غیر قابل نفوذ برای حمل مواد آزبستی و در نهایت استفاده از PPE نظیر رسپیراتور و ماسک اشاره نمود.

 

پیش‌آگهی

این بیماری در حال حاضر غیر قابل علاج است. اما علائم را می‌توان تخفیف داد یا تحت کنترل درآورد. تحقیقات علمی درباره علل و درمان این بیماری ادامه دارد. بنابراین امید می‌رود نهایتاً بتوان این بیماری را علاج نمود.

عوارض احتمالی شامل:

بیماری سل، نارسایی قلبی به علت بیماری ریوی، روی هم خوابیدن بافت ریوی، و جمع شدن مایع در فضای جنب (اطراف ریه‌ها) می‌باشد.

 

درمان

1. سیگار کشیدن را متوقف کنید.

2. در صورت بروز هرگونه عفونت تنفسی، حتی سرماخوردگی، به پزشک مراجعه کنید.

3. اگر بیماری پیشرفته باشد، به فکر نقل مکان به یک جای گرم و خشک باشید.

4. فیزیوتراپی تنفسی و یادگیری روش‌های آن، روش‌های تخلیه نایژه‌ای را فرا بگیرید و به کار ببندید.

5. از دستگاه بخور خنک برای نرم کردن ترشحات نایژه‌ای استفاده کنید تا این ترشحات راحت‌تر تخلیه شوند.

6. واکسیناسیون آنفلوآنزا و نیوموکوک (ذات‌الریه) را انجام دهید.

7. از افرادی که دچار عفونت هستند دوری کنید.

 

داروها

1. آنتی‌بیوتیک برای عفونت.

2. گشاد کننده نایژه برای باز کردن لوله‌های نایژه‌ای.

3. برای رفع ناراحتی خفیف می‌توان از داروهایی مثل استامینوفن استفاده نمود.

 

توصیه‌ها

عدم فعالیت در صورت وجود عفونت، پس از آغاز درمان، با رو به بهبود گذاشتن علائم، فعالیت‌های عادی خود را از سر بگیرید. برای حفظ ظرفیت ریه باید ورزش منظم به هر شکلی که قابل تحمل باشد انجام داد.

 


تهیه و تنظیم:مجید موقر حسنی، کارشناس پرستاری